Kamu Malı Oyunları 1

bundoora-park1

Chaudhuri’nin kamu malı oyunları (Public Goods Game-PGG) çalışmalarını derleyip toparlayan, çiçeği burnunda makalesini (Chaudhuri: 2010) okuduktan sonra PGG’yi İktisadiyat okurlarına birazcık tanıtmak istedim. Zira baktım ki aslında deneysel iktisat hakkında uzun süredir de pek bir şey yazmamışız (evet! Özellikle Ben ve Barış).  Önce “PGG nasıl bir oyundur? Nasıl oynanır?” diye başlayıp, biraz da detaya ineceğim.

Oyunun tek tur (one shot) oynatıldığı koşulda: n adet oyuncunun her birine w (endowment)  kadar para (ya da marka –token) veriliyor. Her oyuncu (i) bir katkı miktarı (C) belirler. Bu katkı sıfır da olabilir,  paranın bir kısmı da, hepsi de… Oyuncuların belirlediği kadar para ortak bir hesaba aktarılır. Göndermeyip kendilerine ayırdıkları para ise kendilerinin olur. Oyuncuların tümünün ortak hesaba aktardıkları paraların toplamı bir çarpan (x) ile çarpılır ve ardından bu parayı oyuncular arasında bölüştürür. Bu bölüşüm oyunun standart halinde herkese eşit olarak yapılır. Oyuncular kimin ne kadar para gönderdiğini, kimin kendine ne kadar ayırdığını öğrenemezler; yani katkılar tamamen anonimdir. Ancak oyun sonunda kişilerin kimlikleri bildirilmeden katkı miktarları hakkında bir bilgi oyuncularla paylaşılabilir.

Yani:

Katkı miktarı: C ( 0 ≤ C ≤ w)

Bir oyuncunun toplam kazancı [ w – C] + [ ( ∑ Cn . x ) / n ]

Örneğin: n=4 w=10 x=2 olduğu bir durumda eğer katkılar (c1,c2,c3,c4) (5,0,10,7) şeklindeyse oyuncuların kazançları şu şekilde olacaktır:

[ 10 – 5] + [ ( 22 . 2 ) / 4 ]

[ 10 – 0] + [ ( 22 . 2 ) / 4 ]

[ 10 – 10] + [ ( 22 . 2 ) / 4 ]

[ 10 – 7] + [ ( 22 . 2 ) / 4 ]

P={16,21,11,14}

Eğer tüm oyuncular parasının hepsini gönderseydi her oyuncu 20 birim, eğer hiçbir oyuncu herhangi bir katkı yapmasaydı her oyuncu 10 br kazanacaktı :

[ 10 – 10 ] + [ ( 40 . 2 ) / 4 ]=20

[ 10 – 0 ] + [ ( 0 . 2 ) / 4 ]= 10

Örnekteki rakamları incelediğimizde en yüksek kazancı elde edenin free rider (tereffücü – bedavacı) olduğunu, en az kazananın ise en yüksek katkıyı yapan oyuncu olduğu görülür. Ancak eğer herkes yüksek katkıda bulunursa herkesin kazancı artacaktır.

 

Bu durumda PGG’de ortak hesaba katkı yapmak mantıksız mıdır?

Tahmin edileceği üzere bu oyunda da Nash dengesi katkının sıfır olduğu durumdur (C=0). Ancak zaten deneysel iktisadı ilginç yapan şey de insanların normalde kararlarını Nash dengesine göre vermediğidir. Örneğimizde eğer herkes parasının tümünü gönderirse herkesin neredeyse bu oyundaki free rider kadar (20’ye 21) çok kazanacağı ortadadır.

One shot oyunlarda genelde katkının yüksek olduğu, ancak oyun tekrarlarında katılımının düştüğü PGG’nin bilinen bir sonucudur. Yani oyuncular oyun tekrar ettikçe işbirliğinden free rider’lığa doğru geçmektedirler.

Bu dönüşümün sebebi kendi başına bir araştırma konusudur. Bunun sebebi iyi niyete de bağlanmıştır, kafa karışıklığına da, yanlış kararlara da. Daha detaylı bilgi için: (Andreoni: 1990, 1995, 1988, Andreoni and Croson: 2008, Palfrey and Prisbrey: 1997)

 

PGG hakkında Chaudhuri’nin makalesinde de, okuduğum birçok farklı PGG makalesinde de önemli bir kaynak olarak gösterilen The Handbook of Experimental Economics (Kagel and Roth: 1995) kitabının ikinci bölümünde John O. Ledyard PGG literatüründeki 1995 yılına kadar olan gelişmeleri incelemiştir.

PGG’lerle aynen devam

Hazır Chaudhuri ile Yeni Zelanda’ya gitmişken Canterbury Üniversitesinden John Fountain’e uğramadan dönmeyelim. Kendisi Quarterly Journal of Economics’te de Econometrica’da da yayınları olan Stanford’tan doktoralı şeker bir adamdır. (Big Cat)

Çok interaktif ders işliyor. Oyun Teorisi derslerini videolu mideolu, worksheetli, handout’lu, dersi bire bir alıyormuşçasına takip edebilirsiniz:

Sitesi: (week’i tıklaya tıklaya, hem eğlenerek, hem öğrenerek)

http://www.econ.canterbury.ac.nz/personal_pages/john_fountain/econ223home.html

 

Okulun video sitesi: (resmen TiViBU)

http://uctv.canterbury.ac.nz/modules/journal/journalview.php?space_key=4&module_key=188&journal_user_key=8

 

Bu arada kimi arkadaşlar Granada birinci lige çıkmış diyor. Onlara cevabı rakamlarla vereyim. Ligin en pahalı maçı Real Madrid-Barcelona: 375 öyRu. İkinci en pahalısı da Granada-Barcelona 350 Ovra. Neye yaradı 1. Lig?

Granada-Atletico Madrid maçını bekliyordum ki şehrin yegane Türk’ü olarak Arda’yı çaya davet edeyim, biletlerin 120 eyRA olduğunu öğrendim. Ülkenin en pahalı maçları burada vatandaş. Artık Arda kendi çaydanlığını getirsin, ne yapayım?

Chaudhuri, Ananish. “Sustaining Cooperation in Laboratory Public Goods Experiments: A Selective Survey of the Literature”, Experimental Economics, Volume 14, Number 1, 2010, 47-83.
Kagel J., Roth A., Handbook of Experimental Economics, Princeton, Princeton University Press, 1995.

Comments

comments

Bu yazıyı paylaşınTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someoneShare on FacebookShare on Google+
Levent Neyse

Yazar Hakkında Levent Neyse

İstanbul Üniversitesi'nde iktisat lisans ve yüksek lisansını tamamladıktan sonra İspanya, Granada Üniversitesi'nde doktora yapan Neyse, Halen Almanya'da (Institute for the World Economy) post-doc ve London School of Economics, Social Policy bölümünde ortak araştırmacı (associate researcher) olarak çalışmaktadır. İlgi alanları deneysel ve davranışsal iktisat, sosyal sermaye ve sosyal tercihlerdir