Hedef Ülkeler Ne Kadar Hedef?

Resim1 (santoshkori.com)

1990-1999 döneminde yıllık ortalama %8,8 oranında artan ihracatımız 2000li yılların ilk on yıllık döneminde ise yıllık ortalama %15,2 oranında artış göstermiştir. 2003 yılında yıllık %31 oranında artan ihracatımız 2004 yılında da %33,7 oranında artarken 2007 ve 2008 yıllarında da sırasıyla %25,4 ve %23,1 oranlarında artış göstermiştir. Özellikle 2000’li yıllardaki ekonomik büyümemizin lokomotifi olan ihracatımız kendisine ulusal strateji ve politika dokümanlarında da yer bulmuştur.

Ekonomi Bakanlığı’nın koordinasyonunda Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) işbirliğinde hazırlanan ve Yüksek Planlama Kurulu’nun 6/6/2012 tarihli ve 2012/8 sayılı kararı ile yürürlüğe giren “2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı”nın vizyonu ilgili politika metninde “Cumhuriyetimizin 100. kuruluş yıldönümü olan 2023 yılında 500 milyar dolar ihracata ulaşarak, ülkemizin dünya ticaretinde lider ülkeler arasında yer almasının sağlanması” olarak belirlenmiştir [1].

Üzücüdür ki 2013 yılında 165,7 milyar dolar olarak belirlenen ihracat hedefinden biraz uzakta, 151,8 milyar dolar olarak gerçekleşen ihracatımız 2014 yılında da 185,1 milyar dolar olarak belirlenen ihracat hedefinden biraz daha uzaklaşarak 157,6 milyar dolar olarak gerçekleşti. 2023 yılında 500 milyar dolarlık ihracat hedefimizi gerçekleştirebilmek için bu sene de dâhil olmak üzere ihracatımızdaki artış oranının yıllık ortalama %13,7 seviyesinde gerçekleşmesi gerekiyor. Ancak resmi istatistiklere göre, ne yazık ki, 2015 yılının ilk yedi ayı itibariyle ihracatımız yükselmek bir yana %9,4 oranında geriledi bile.

2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı hakkında birçok çalışma hazırlandı, görüş beyan edildi ve sevgili okuyucularımızın bunları yakından takip ettiğini düşünüyorum. Amacım bu yazıda sizi bir kez daha ayrıntılı analizlerle boğmak değil. Bu çalışmada, değer olarak uzağında kaldığımız 2023 ihracat hedeflerimizde yer alan ülkelerin ihracat stratejimizde hangi ölçüde hedef olduklarını kısaca incelemeye çalışacağız.

2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda 2009-2011 dönemi için hedef ülke olarak belirlenen 15 ülkeye yapılan ihracattaki artış oranlarından bahsedilmiş ve bu ülkelere söz konusu dönemde yapılan ihracatın genel ihracat artışından oldukça fazla bir oranda arttığı ifade edilmiştir. Bu dönemde belirlenen ülkelerin değişen küresel, ekonomik, sosyal ve siyasi şartlar çerçevesinde yeniden gözden geçirilmesi sonucunda 2012-2013 dönemi için de 17 yeni hedef ülke belirlenmiştir [1]. Söz konusu dönem için belirlenen 17 hedef ülke aşağıdaki gibidir:

Tablo 1: 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda Hedef Olarak Belirlenen Ülkeler

Resim2

*Ülkeler alfabetik sıralanmıştır.
**2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda hedef ülkeler her ne kadar 2012-2013 dönemi için belirlenmiş olsa da sonraki dönemde herhangi bir değişiklik belirtilmediği için bu çalışmada hedef ülkelerin 2014 yılındaki ve 2015 yılı Ocak-Temmuz dönemindeki görünümleri de konu edilmiştir.

2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı metninin yürürlüğe girdiği 2012 yılında Libya’ya yapılan ihracatın artış oranı %186,2 olurken İran’a yapılan ihracat (büyük bir kısmını altın ihracatı oluşturuyor) %176,4 oranında, Mısır’a yapılan ihracat ise %33 oranında artmış idi. 2013 yılında ise ilk üç sırayı %62,3 oranındaki artış ile Güney Afrika Cumhuriyeti’ne, %28,7 oranındaki artış ile Libya’ya ve %27,1 oranındaki artış ile Çin’e yapılan ihracat almıştır. 2012 yılında 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda hedef ülke olarak belirlenen 17 ülkeye yapılan ihracat %37,4 oranında artarken 2013 yılında ise söz konusu ülkelere yapılan ihracat %6,2 oranında azalmıştır (Bu noktada 2012 ve 2013 yıllarında toplam ihracatın sırasıyla %13 oranında arttığını ve %0,4 oranında azaldığını belirtmekte fayda var). Aynı şekilde, belirlenen hedef ülkelerin toplam ihracatımız içerisindeki payı 2012 yılından 2013 yılına gelindiğinde %35’ten %32,9’a gerilemiştir [2].

2014 yılına gelindiğinde söz konusu 17 ülkenin sadece dördüne yaptığımız ihracat bir önceki yıla göre artmış. 2014 yılında Polonya’ya yapılan ihracat %16,7 oranında, ABD’ye yapılan ihracat %12,4, Nijerya’ya yapılan ihracat %6,6 ve Mısır’a yapılan ihracat %3 oranında artış göstermiş.

Öte yandan, yaşanan siyasi karışıklıklar ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle Libya’ya yapılan ihracat %25,2 oranında, Ukrayna’ya yapılan ihracat %21 oranında, Rusya’ya yapılan ihracat %14,7 oranında, Irak’a yapılan ihracat ise %8,9 oranında azalmıştır. 2014 yılında ülkemizin toplam ihracatı bir önceki yıla göre %3,8 oranında artarken hedef ülkelere yapılan ihracatımız ise %7,1 oranında azalmış; 17 hedef ülkenin toplam ihracatımız içerisinde aldıkları pay azalmaya devam ederek %29,4 düzeyine gerilemiştir.

Grafik 1: 2006 – Temmuz 2015 Döneminde Ülkemizin Toplam İhracatı, 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda Hedef Olarak Belirlenen Ülkelere İhracatı ve Bu Ülkelerin Toplam İhracatımızdan Aldıkları Pay

Kaynak: TÜİK

Kaynak: TÜİK

2015 yılının ilk yedi ayı itibarıyla ise hedef ülkeler arasında en yüksek ihracat artışının görüldüğü ülkeler sırasıyla %24,5 ile Hindistan, %22,1 ile İran ve %19,9 ile Suudi Arabistan olmuştur. Yaşanan siyasi ve ekonomik belirsizlikler içinde bulunduğumuz yılı da etkilemekte; bunun sonucunda toplam ihracatımız söz konusu dönemde %9,4 oranında azalırken hedef ülkelere yapılan ihracat ise %12,5 oranında azalmıştır. Hedef ülkelere yapılan ihracatta görülen %12,5 oranındaki azalmada hiç şüphe yok ki Rusya’ya yapılan ihracatın %39,5 oranında, Libya’ya yapılan ihracatın %37,4 oranında ve Ukrayna’ya yapılan ihracatın %37,1 oranında azalmasının etkisi büyüktür. Yılın ilk yedi ayı itibarıyla hedef ülkelere yapılan ihracatın toplam ihracat içerisindeki payı geçen senenin aynı dönemindeki %29,4’lük orandan %27,4 seviyesine gerilemiştir.

Grafik 2: Ocak- Temmuz 2014 – Ocak – Temmuz 2015 Dönemlerinde2013 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda Hedef Olarak Belirlenen Ülkelere Yapılan İhracattaki Değişim Oranları

Resim4

Kaynak: TÜİK

2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda hedef olarak yer alan ülkelerin günümüzde ne kadar hedef olarak görüldüğünü farklı göstergeler aracılığıyla incelemeye devam edelim. TradeMap kaynaklı veriler incelendiğinde, Türkiye’nin 2014 yılı itibarıyla ihracatında ilk 20 içerisinde yer alan ülkelerdeki pazar payı 2012-2014 döneminde önemli derecede bir değişikliğe uğramamıştır [3].

2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’na göre 2014 yılında %1,15’e yükselmesi hedeflenen ihracatta ilk 20 içerisinde yer alan ülkelerdeki pazar payımız TradeMap verilerine göre 2014 yılı sonu itibarıyla %1,04 düzeyinde gerçekleşmiştir. Söz konusu ülkelerdeki pazar payımızın zaman içerisindeki artışı tabi ki takdire şayan ancak eylem planında bahsi geçen hedefin gerçekleşememiş olması da bir yandan üzücü.

Son olarak ihracat değerleri itibarıyla hedeflerimize bir göz atıp yazıyı bitirelim. 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda yıllık 1-10 milyar dolar arası ihracat yapılan ülke sayısı ile yıllık 10-25 milyar dolar arası ihracat yapılan ülke sayısı hedefleri belirtilmiş; 2012-2014 döneminde hedeflenen ile gerçekleşen değerlerin görünümüne ise aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 2: 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planı’nda Yer Alan Ülke Bazlı Hedefler

Resim5

Hem 1-10 milyar dolar arası ihracat yaptığımız ülke sayısı hem de 10-25 milyar dolar arası ihracat yaptığımız ülke sayısı 2012-2014 yılları arasında değişmemiş; sırasıyla 32 ve 2 ülke olarak gerçekleşmiştir. Şüphesiz ki küresel dış ticaret görünümünün de pek parlak olmadığı günümüz koşulları altında (CPB’nin 23 Eylül’de açıkladığı verilere göre dünya ticaret hacmi Temmuz 2015’te yıllık bazda yalnızca %0,8 oranında artarken Haziran 2015’e göre ise %0,4 oranında azaldı [4]) umutsuzluğa kapılmak pek doğru olmayabilir ancak 2023 yılında 44 ülkeye 1 ila 10 milyar dolar arasında, 7 ülkeye 10 ila 25 milyar dolar arasında, 5 ülkeye ise 25 milyardan daha yüksek bir seviyede ihracat yapacağımız hedeflerine ulaşmak için biraz daha fazla çalışmamız gerektiği aşikâr.

Kaynaklar
[1] T.C. Resmi Gazete, 2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı, http://bit.ly/1Qy0VQA
[2] TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri, Temmuz 2015
[3] TradeMap, Dış Ticaret İstatistikleri
[4] CPB World Trade Monitor, July 2015 Report
[5] İlk Görsel: www.santoshkori.com

Comments

comments

Bu yazıyı paylaşınTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someoneShare on FacebookShare on Google+
Mert Can Duman

Yazar Hakkında Mert Can Duman

2011 yılında TOBB ETÜ İktisat Bölümü’nü bitirdikten sonra 2014 yılında aynı bölümde “Explications on the Export Sophistication of Turkey and Its Export Destinations” başlıklı teziyle yüksek lisans programını tamamladı. TOBB ETÜ’de öğretim asistanlığı, TEPAV’da araştırma asistanlığı yaptı, dış ticaretin görünümü ve sektörlerin rekabet gücü üzerine çalıştı. Ulusal ve uluslararası dergilerde makaleleri yayınlandı. Asıl çalışma alanı dış ticaret olmakla beraber kent ekonomisi, sürdürülebilir kalkınma, yeşil ekonomiler, sanat ekonomisi konularında da çalışıyor. 1996 yılından itibaren TRT Çocuk ve Gençlik Halkoyunları Topluluğu’nda görev aldı; Türkiye Halk Oyunları Federasyonu’nda antrenör olarak görev yaptı; il, grup ve Türkiye Finali yarışmalarında dereceler elde etti. Halen Ankara Özel Tevfik Fikret Okulları’nda sanat yönetmenliği yapmakta ve bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışmaktadır.