Pizza: Rasyonellik ve Firmalar

pizza-stock

Sınırlı rasyonalite modelleri genel olarak firmaların rasyonel, müşterilerin ise sınırlı rasyonel olduğu varsayımına dayanır.

Öte yandan, firmalar, özellikle küçük ölçekli firmalar hem pazar tecrübesi sınırlı, hem de gerekli datayı rasyonel bir şekilde işleyecek kapasitelerden yoksun olabilir. Bu firmaların ölçüsü küçük olsa da, sayı itibariyle özellikle bazı sektörlerde veya kapital birikimi yoğunlaşmamış pazarlarda önemli bir kalemi oluşturabilirler.

Bu tür pazarlarda, hem firmalar hem de tüketiciler sınırlı rasyonalite kurbanı olabilir.

Gerçek hayattan, bire bir gözlemlediğim bir örnek vermek istiyorum.

Şehrimizde yaklaşık 10 metrekarelik işletmesinde pizza yapıp satan bir adam var. Bu işletme iki boyutta pizza satıyor: 10 inçlik pizza ve 14 inçlik pizza. (Bu sayılar çap ölçüsüdür.) Bu pizzaların fiyatları ise sırasıyla 4 ve 7 pound.

Şimdi düşünelim, tüketiciler bu bilgiyi nasıl değerlendirir. Burda bir deneyden bahsetmiyorum, zihin egzersizi yapalım. Bir çok tüketicinin oransal karşılaştırma yaptığını biliyoruz.

Oransal karşılaştırma yapan bir tüketici şöyle düşünecektir: 4/10 < 7/14 (birim inçin fiyatı) olduğundan ötürü küçük pizzayı almam daha mantıklı. (Tabi burda pizzalar üzerine heterojen ödeme isteği, ürünlerin marjinal maliyeti, rekabet ortamı üzerine varsayımlar açık açık verilip model formel bir şekilde bina edilebilir. Sunum açısından bunu yapmamak daha uygun olacak.) Öte yandan aynı pizzanın şu şekilde sunulduğunu düşünelim. Single Pizza 4 pound, Double Pizza 7 pound. Bu bir yanıltma olmayacaktır çünkü yüzay çapı verilen pizzaların alanları yansıtılmış oluyor. (10 inçlik pizza 25*pi, 14 inçlik pizza 49*pi inç^kare’lik yüzeye sahiptir. Sadece aynı bilginin tekrar-çerçevelenmesinden bahsedebiliriz.) Bu durumda gene aynı tüketicinin bu bilgiyi şu şekilde kodlaması ve değerlendirmesi mümkündür. 4/1 > 7/2 (birim alan fiyatı) olduğundan büyük pizzayı almam daha mantıklı.

Bilginin bu şekilde tekrar-çerçevelenmesi varsayımlarımız altında karı yükseltecektir.

Şimdi asıl soruya geldik. Bu firma sahibi bunu neden yapmıyor? Belki de sadece bilmiyor. Açayım:

Bu firma sahibiyle yaptığım konuşmada firma sahiinin yüzey hesaplamayı bilmediğini gördüm. Kendisi, tüm çabalarıma rağmen 14 inçlik pizzanın yüzey alanının 10 inçlik pizzanın yüzey alanının yarısı olduğuna bir türlü inanmadı. Pizzaları yanyana koydu ve “imkanı yok!” dedi.
Tabi burdan hemen faydalınabilirken faydalanılamayan bir açık var sonucuna varmak tehlikeli olacaktır. Bunun sebebi şu: Single ve Double pizzayı yanyana gören tüketici de inanmazsa ne olacak?

Bu zihin egzersizi şu soruya – ve elbette daha başka sorulara da- da yol açacak: Acaba, fiyatlandırma politikası yukarıda bahsedilen komplikasyonlar altında tarihsel sürecinde satıcının mı alıcının mı lehine şekil almıştır?

Özetlemek gerekirse bu yazı şunu söylüyor: Sınırlı rasyonalitenin firma tarafında da aldığı şekiller varsayımsal olarak hem makul olabilir hem de gayet ilginç sonuçlar verebilir.

İlk Görsel: http://moshlab.com/

Comments

comments

Bu yazıyı paylaşınTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someoneShare on FacebookShare on Google+
Rüştü Duran

Yazar Hakkında Rüştü Duran

Lisans ve yüksek lisans derecelerini Sabancı Üniversitesi İktisat Bölümü’nden alan Duran, 2011 yılında Oxford Üniversitesi’nde doktora çalışmalarına başlamıştır. Halen aynı üniversitede çalışmalarını sürdüren Duran, oyun teorisi, davranışsal iktisat ve endüstriyel organizasyon konularına ilgi duymaktadır.